piątek, 19 grudzień 2014 15:16

Marcin Domagała: Percepcja konfliktu kaukaskiego w polskich mediach w 2008 r.

Oceń ten artykuł
(4 głosów)

percepcja small  ECAG

Niniejsza pozycja ma na celu rekonstrukcję i analizę sposobu relacjonowania konfliktu kaukaskiego w 2008 r. między Gruzją a Federacją Rosyjską o Osetię Południową i Abchazję w polskiej prasie drukowanej oraz w przekazach internetowych. Odnośnie wyboru tematu należy podkreślić, że w polskich badaniach medioznawczych konflikty wojenne w całości, były analizowane niezwykle rzadko. Daje to tym samym unikalną możliwość spojrzenia na przekaz o wojnie z punktu widzenia "mechaniki" jego powstawania, analizy zniekształceń, błędów i manipulacji, wynikających z rozpowszechnionych w polskich mediach na skalę masową stereotypów.

Ze Wstępu

Wojna między Gruzją a Rosją, która wybuchła w sierpniu 2008 r., była pierwszym, postzimnowojennym konfliktem zbrojnym, w którym w tak wielkiej skali, wzięła udział Federacja Rosyjska. Wydarzenie wpłynęło na globalny układ sił między państwami i pokazało, że światem nadal rządzą zasady rodem z XIX w. [1] Stały się one udziałem nie tylko Rosji, o których stosowanie była najczęściej oskarżana, ale też i innych mocarstw. Każdy z „aktorów” konfliktu posiadał swoje partykularne interesy, które zamierzał zrealizować. Jego przedmiotem stały się dwa niewielkie terytoria – Osetia Południowa i Abchazja, które nie chciały uznać zwierzchności gruzińskiej, a których celem było uzyskanie prawa do podejmowania suwerennych decyzji.

Niniejsza pozycja ma na celu rekonstrukcję i analizę sposobu relacjonowania wojny w polskiepercepcja bigj prasie drukowanej oraz w przekazach internetowych. Odnośnie wyboru tematu należy podkreślić, że w polskich badaniach medioznawczych konflikty wojenne w całości, były analizowane niezwykle rzadko. Ilościowej i jakościowej analizie poddawano z reguły wycinkowe zjawiska w jednym lub w kilku mediach. Jedną z nielicznych i niedawnych prac, obejmujących powyższe zagadnienia całościowo, do której udało się autorowi dotrzeć, była książka prof. Krzysztofa Stępnika, poświęcona obrazowi wojen bałkańskich w latach 1912–1913 [2]. Zwraca uwagę również obszerna książka Pawła Brudka poświęcona obrazowi Rosji w propagandzie niemieckiej w czasie I wojny światowej stosowanej w dzienniku „Deutsche Warschauer Zeitung” [3]. Warto też pochylić się nad krótkim i syntetycznym tekstem Katarzyny Olejnik poświęconym wojnie w byłej Jugosławii, zawartym w zbiorze Manipulacja w języku [4]. Jedną z najważniejszych prac w tym zakresie jest także pozycja Łukasza Szurmińskiego poświęcona wizerunkowi konfliktu kosowskiego w publicystyce [5]. Podkreślenia wymaga fakt, że problematyka badań przekazów wojennych, zarówno w szerszym, jak i w całościowym ujęciu, wynika z olbrzymiej ilości materiałów, a także komplikacji tematyki obejmującej dany konflikt. Warto zwrócić uwagę, że poszczególne konflikty zbrojne z reguły trwają dość długo i obejmują nad wyraz szerokie spektrum analityczne, które często przekracza możliwości pojedynczego badacza. Stąd też, wojna między Gruzją a Rosją, z uwagi na bardzo krótki czas jej oficjalnego trwania (5 dni), stanowiła dla autora „łakomy kąsek” do zbadania medialnego obrazu wojny jako całości. Ponadto, za wyborem tematyki, przemawiało emocjonalne zaangażowanie środowiska medialnego, co stało się doskonałym polem do uchwycenia realnych postaw i ocen, które w tym przypadku nie musiały podlegać żadnym zahamowaniom, dyktowanym przez określone linie redakcyjne, czy poprawność polityczną. Można wobec tego przywołać słynne słowa bohatera powieści Jerzego Andrzejewskiego, sędziego Antoniego Kosseckiego, który powiedział, że: Wojna (...) wydobywa z ludzi najróżniejsze rzeczy. (...) Jest wojna i jest pokój. Pomiędzy nimi przepaść. Jedna ocena wartości na okres wojny, druga na okres pokoju. (…) Co miało znaczenie w czasie wojny, może nie liczyć się w czasie pokoju. I na odwrót [6]. Takie podejście, które wówczas wywołało dyskusję na temat relatywizmu moralnego i z tego punktu widzenia zostało słusznie potępione, paradoksalnie, w analizowanym przypadku, znalazło swój nieco odmienny obraz w sposobach ocen określonych zachowań, odnośnie osób i państw w przekazach medialnych. To, czego nie można wprost napisać o danym zjawisku czy osobie w czasie pokoju, zupełnie zanika w momencie wybuchu konfliktu. Działania poczytywane za agresywne wywołują skrajne emocje i oceny, wskutek czego pojawia się rzadka możliwość ujrzenia prawdziwego nastawienia danego medium odnośnie opisywanych zjawisk i osób. Tego rodzaju proces pozwala ocenić charakter i prawdziwe nastawienie, które w innych warunkach jest trudne do wychwycenia.

W praktyce badawczej okazało się, że przekaz medialny, poświęcony wojnie na Kaukazie w 2008 r., nie odpowiadał w pełni jej rzeczywistemu przebiegowi, przy czym zakłócenia te miały wiele powodów. Wynikały przede wszystkim z charakteru mediów i ich niejako wrodzonej zdolności do publikacji materiałów, obarczonych piętnem manipulacji. Biorąc pod uwagę metody obrony przed propagandą, opisane przez dwóch amerykańskich psychologów Anthony Pratkanisa i Elliota Aronsona [7], postarano się przedstawić odpowiedź na pytanie, stanowiące cel rozprawy: dlaczego przekaz był właśnie taki? Postarano się też ukazać realne nastawienie polskich nadawców do Rosji i Gruzji, które znalazły się w warunkach ekstremalnych. Praca przedstawia nie tylko sposób informowania o rzeczywistości, ale też język dyskursu. To właśnie te czynniki, zdaniem autora, stanowią niezwykle istotny klucz do zrozumienia sposobu pojmowania współczesnych wydarzeń i ich osadzenia w rzeczywistości zarówno aktualnej, jak i historycznej. Ponadto, autor starał się wykazać również systemowy powód takiej narracji.

Biorąc powyższe pod uwagę, autor przedstawił sześć tez badawczych, które udowodni w niniejszej rozprawie:

1. Przekazy w polskiej prasie drukowanej i Internecie były mało wiarygodne i w istotnych punktach oraz ferowanych ocenach odbiegały od rzeczywistości;

2. Przekazy wpisywały się w mechanizmy wojny sieciowej, wykorzystującej splot licznych czynników polityczno-społeczno-ekonomicz-nych;

3. Jakość przekazów medialnych była niska, zmanipulowana i obarczona silnymi emocjami, zaś praca nadawców była ograniczona sztywnymi ramami przyzwyczajeń i nakazów redakcyjnych, co wpłynęło na sposób informowania;

4. Używany język był, przede wszystkim, językiem ocen, a nie faktów;

5. Wizerunek Federacji Rosyjskiej był tendencyjny, stronniczy i wynikał z uwarunkowań historycznych i stereotypów;

6. Pozytywny wizerunek Gruzji był przeciwieństwem obrazu Federacji Rosyjskiej i opierał się na naturalnej sympatii i do tego państwa i jego mieszkańców.

Praca, w swojej podstawowej części, posiada charakter analizy źródłowej zawartości prasy drukowanej i Internetu w wymiarze ilościowym i jakościowym, jednak podejście do sposobu przedstawienia ma charakter problemowy. Wynika ono z trudności problematyki pojęciowej, która wyłania się ze wskazania związku przyczynowo-skutkowego między zaistniałym dyskursem, a systemem medialnym, który ten dyskurs wytworzył. Należy jednak podkreślić, że wymienione hipotezy odnoszą się do przedstawionego obrazu dyskursu, a nie do jego recepcji przez adresatów, na których bezpośrednio ów dyskurs miał oddziaływać.

Książka do nabycia TUTAJ.

Spis treści

Wstęp
Rozdział  1. Uwarunkowania konfliktu gruzińsko-rosyjskiego w sierpniu 2008 r.
1.1.  Od Rewolucji Październikowej do końca istnienia ZSRR
1.2.  Początek lat 90. XX w.
1.3.  Wojna z Osetią Południową
1.4.  Wojna z Abchazją
1.5.  Lata powojenne
1.6.  Gruzińska Rewolucja Róż
1.7.  W stronę wojny
1.8.  Przyczyny wybuchu wojny
1.9.  Wojna
1.10.  Okres pobitewny
Rozdział 2. Wyznaczniki ilościowe i jakościowe analizowanego dyskursu
2.1.  Analiza ilościowa
2.1.1. Struktura gatunkowa przekazów
2.1.2.  Liczba tekstów w mediach drukowanych w podziale na gatunki
2.1.3.  Liczba tekstów w mediach drukowanych w podziale na nadawców
2.1.4.  Liczba tekstów w mediach internetowych w podziale na gatunki
2.1.5.  Liczba tekstów w mediach internetowych w podziale na nadawców
2.2.  Analiza jakościowa
2.2.1.  Treść dyskursu
2.2.2.  Uczestnicy dyskursu
2.2.3.  Język i adresaci dyskursu
2.2.4.  Ramy konceptualne dyskursu
2.2.5.  Kontekst dyskursu
2.2.6.  Spójność dyskursu
2.2.7.  Schemat zakłóceń przekazu
Rozdział 3. Obraz Rosji i Rosjan
3.1.  Rosja nie będzie biernym obserwatorem konfliktu na Kaukazie
3.2.  Rosja jest stroną agresywną
3.3.  Opisy działań rosyjskich hakerów
3.4.  Rosja sieje terror
3.5.  Rosyjska agentura i agenci wpływu
3.6.  Rosyjski imperializm
3.7.  Rosja dąży do hegemonii na Kaukazie
3.8.  Archetyp rosyjskiego niedźwiedzia
3.9.  Rosja jako strona prowadząca działania zbrojne
3.10.  Wizerunek Kremla jako ośrodka władzy
3.11.  Rosja sowiecka, czy radziecka?
3.12.  „Zły i dobry policjant” – wizerunki Władimira Putina i Dmitrija Miedwiediewa
3.12.1.  Wizerunek Władimira Putina
3.12.2.  Wizerunek Dmitrija Miedwiediewa
3.13.  Użycie wulgaryzmów wobec Rosji
3.14.  Jaka jest jeszcze Rosja i sami Rosjanie?
3.14.1.  Dzienniki
3.14.2.  Tygodniki i miesięczniki
3.14.3.  Czasopisma lokalne
3.14.4.  Blogerzy
Rozdział 4. Obraz Gruzji i Gruzinów
4.1.  Gdzie geograficznie znajduje się Gruzja?
4.2.  Gdzie toczy się konflikt? W Gruzji, czy w Osetii Płd.?
4.3.  Pojęcie gruzińskiej integralności terytorialnej
4.4.  Zawieszenie broni lub ognia
4.5.  Kto jest ofiarą w konflikcie?
4.6.  Gruzja też atakuje
4.7.  Gruzja też jest agresorem
4.8.  „Z motyką na słońce” – wizerunek prezydenta Gruzji Micheila Saakaszwilego
Rozdział 5. Obraz Osetii Południowej i Abchazji oraz ich mieszkańców
5.1.  Osetia Południowa
5.2.  Geografia „medialna” Osetii Południowej
5.3.  Historia Osetii Południowej w mediach
5.4.  Abchazja
5.5.  Jaka jest Abchazja?
5.6.  Historia Abchazji w mediach
5.7.  Cechy wspólne przekazu medialnego dla Osetii Płd. i Abchazji
5.7.1.  Separatyzm
5.7.2.  Buntownicy
5.7.3.  Samozwańcze republiki i władze
5.7.4.  Nieuznawane republiki, prowincje, protektoraty i parapaństwa
5.7.5.  Pod rosyjską opieką i kontrolą
5.7.6.  Strefa interesów mocarstwowych
5.7.7.  Nawiązania do Kosowa
5.7.8.  Paszportyzacja mieszkańców Osetii Płd. i Abchazji
5.7.9.  Opinie negatywne na temat Osetii Płd. i Abchazji
5.7.10.  Opinie pozytywne (empatyczne) na temat Osetii Płd. i Abchazji
5.8.  „Niewielcy” nieobecni – przywódcy Osetii Południowej i Abchazji
5.8.1.  Prezydent Republiki Osetii Południowej Eduard Kokojty
5.8.2.  Prezydent Abchazji Siergiej Bagapsz
Rozdział 6. Działania wojenne
6.1.  Przebiegu działań wojennych
6.2.  Przekazy korespondentów z obszaru działań zbrojnych
6.3.  Mapy działań zbrojnych
6.4.  Analizy sił zbrojnych
6.5.  Wojna a olimpiada
Rozdział 7. Liderzy opinii – politycy i eksperci
7.1.  Politycy polscy
7.2.  Politycy zagraniczni
7.3.  Eksperci polscy
7.4.  Eksperci zagraniczni
Rozdział 8. Religia i Kościoły podczas wojny
8.1.  Wypowiedzi papieża Benedykta XVI
8.2.  Wypowiedzi przedstawicieli kościołów prawosławnych
8.3.  Pomoc ze strony duchownych i religijnych organizacji humanitarnych
8.4. Aspekty religijne w relacjach z demonstracji
8.5.  Modlitwy
8.6.  Podkreślanie chrześcijaństwa
Rozdział 9. Protesty oraz wymiar ekonomiczny wojny
9.1.  Pikiety i demonstracje
9.2.  Giełdy
9.3.  Waluty
9.4.  Ropa naftowa
9.5.  Kwestie transportu
Zakończenie
Bibliografia
Aneks

Książka do nabycia TUTAJ.

Patronaty

 instytut informacjipswwhaller         

 
  sprawynauki 

psz

 

____________________________________________________
1. R. Asmus, Mała wojna, która wstrząsnęła światem, Warszawa 2010, s. 379.
2. K. Stępnik, Wojny bałkańskie lat 1912–1913 w prasie polskiej. Korespondencje wojenne i komentarze polityczne, Lublin 2011.
3. P. Brudek, Rosja w propagandzie niemieckiej podczas I wojny światowej w świetle „Deutsche Warschauer Zeitung”, Warszawa 2010.
4. K. Olejnik, Co wydarzyło się w Jugosławii w marcu 1999 r. – językowy obraz konfliktu serbsko-albańskiego w tekstach prasy codziennej, [w:] P. Krzyżanowski, P. Nowak (red.), Manipulacja w języku, Lublin 2004, s. 123–136.
5. Ł. Szurmiński, Mechanizmy propagandy. Wizerunek konfliktu kosowskiego w publicystyce, Warszawa 2008.
6. J. Andrzejewski, Popiół i diament, Warszawa 1968, s. 372–375.
7. A. Pratkanis, E. Aronson, Wiek propagandy. Używanie i nadużywanie perswazji na co dzień, Warszawa 2008, s. 295–303.

Czytany 16790 razy Ostatnio zmieniany środa, 04 marzec 2015 08:50