wtorek, 13 listopad 2018 09:48

Monika Zawartka: Służby bezpieczeństwa publicznego wobec aspektów bezpieczeństwa publicznego

Oceń ten artykuł
(4 głosów)

Monika Zawartka

Od momentu pojawienia się na Ziemi pierwszych ludzi, bezpieczeństwo i jego zapewnienie, stało się jedną z podstawowych potrzeb. Na przestrzeni czasu, pojęcie bezpieczeństwa i sposób jego postrzegania ewoluował. Współcześnie bezpieczeństwo i jego zakres dotyczy wielu sfer takich życia zarówno w ujęciu indywidualnym, jak i zbiorowym. Należy tu zatem wskazać społeczne obszary bezpieczeństwa, w tym życie rodzinne, ale również sfer terytorialnych, politycznych, gospodarczych, ekonomicznych, ekologicznych oraz militarnych. Współczesna nauka zajmuje się badaniami nad pojęciem oraz postrzeganiem, a także oceną bezpieczeństwa. Każda żyjąca istota posiada szereg potrzeb, a jedną z głównych i najważniejszych jest właśnie bezpieczeństwo, które każdy postrzega w inny sposób, lecz dla wszystkich jest równie istotne. Niewątpliwie istotność bezpieczeństwa zależna jest od wielu czynników, które ulegają stałym przemianom.

Bezpieczeństwo i jego aspekty

Bezpieczeństwo ma charakter potrzeby o charakterze podmiotowym. Oznacza to, że może dotyczyć ono różnych podmiotów, zaczynając od jednostek, a na makrostrukturach społecznych kończąc. Zalicza się tu takie struktury organizacyjne, czyli instytucje, które reprezentują pojedyncze jednostki oraz reprezentację grup społecznych – systemy narodowy, państwowy lub międzynarodowy. Bezpieczeństwo stanowi potrzebę egzystencjalną, ściśle powiązaną z istnieniem danego podmiotu. Potrzeba ta jest o bardzo złożonym charakterze. W jej zakres wchodzi zaspokajanie potrzeb elementarnych, takich jak trwanie, całość, niezależność i tożsamość, posiadanie oraz poczucie pewności w funkcjonowaniu oraz w rozwoju, spokój [1].

Bezpieczeństwo zostało zdefiniowane w wielu obszarach, począwszy od bezpieczeństwa jednostki, po bezpieczeństwo narodowe, regionalne, międzynarodowe oraz bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne. Idąc za definicją J. Szczepańskiego, za bezpieczeństwo jednostki uznać można umożliwienie jej zaspokojenie potrzeb, realizacji interesów oraz zapewnienie jednostce możliwości ekspansji [2]. Podstawową komórką, która powinna dawać poczucie bezpieczeństwa jednostce, jest rodzina. Z kolei, dla A. Kamińskiego, rodzina jest dla większości dzieci lub osób dorosłych podstawową częścią wspólnoty życia. Ta wspólnota oparta jest przede wszystkim na więziach emocjonalnych, dzięki którym przez wszystkie lata życia następuje wzajemne wymienianie ocen lub poglądów na tak wielką skalę, jak to tylko jest możliwe. Dom dla wielu ludzi jest pewną, emocjonalną, stałą sferą bezpieczeństwa psychicznego [3]. Analiza definicji bezpieczeństwa, dowodzi, że bezpieczeństwo należy rozumieć jako stan lub proces. Stan, czyli coś, co dzieje się teraz, a proces jest zjawiskiem zmiennym w czasie [4]. Z kolei, J. Stefanowicz zauważa dwa znaczenia bezpieczeństwa. Mówi on, że bezpieczeństwo jest jednocześnie stanem oraz procesem, nie wyróżnia się jednak niezmiennością w czasie, gdyż zależne jest od ruchomych układów sił [5].

Mówiąc o bezpieczeństwie, należy zwrócić uwagę na „modele bezpieczeństwa” w ujęciu Daniela Freia, szwajcarskiego politologa. W jego opinii bezpieczeństwo, a szczególnie jego istota leży w przeanalizowaniu obiektywnych i subiektywnych aspektów zagrożeń. Ten model bezpieczeństwa przedstawia się w sposób następujący:

– stan braku bezpieczeństwa, czyli sytuacja, gdy pojawia się duże zagrożenie, a jego postrzeganie (zagrożenia) jest prawidłowe;

– stan obsesji, czyli sytuacja, gdy zagrożenie o niewielkim stopniu postrzegane jest jako zagrożenie o dużej skali;

– stan fałszywego bezpieczeństwa, inaczej sytuacja, gdy zewnętrzne zagrożenie jest na tyle duże, a jego postrzeganie jest nieadekwatne do rozmiarów zagrożenia;

– stan bezpieczeństwa, czyli sytuacja, gdy zewnętrzne zagrożenie nie jest duże, a postrzeganie go przebiega w sposób prawidłowy [6].

W teoretycznych analizach bezpieczeństwa akcentuje się trzy wymiary: podmiotowe (gdy zadajemy pytanie, o czyje przetrwanie i istnienie chodzi, inaczej: gdy pytamy o stan bezpieczeństwa uczestników międzynarodowcy stosunków), przedmiotowe, (gdy zadajemy pytanie, jaka jest treść bezpieczeństwa, sposoby kształtowania się pewności tożsamości uczestników stosunków międzynarodowych), funkcjonalne, inaczej nazywane procesualne (dzięki któremu, mamy możliwość zaobserwować proces zmiany w czasie, stan rozwoju poczucia pewności istnienia, posiadania oraz szans uczestników stosunków międzynarodowych) [7]. Kolejnym, ważnym aspektem są tzw. podstawowe wartości, określające bezpieczeństwo państwa, a tym samym jego mieszkańców. Należą do nich: Przetrwanie państwa – państwo rozumiane jest w tym przypadku jako niezależna jednostka polityczna oraz naród jako wyróżniona grupa etniczna, integralność terytorialna, niezależność polityczna (samowładność, swoboda afiliacji, ustrój), jakość życia, a dokładnie: szczeble rozwoju społecznego i gospodarczego, standardy życia, kultura, stan środowiska, perspektywy rozwoju [8].

Bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne kraju tworzą razem całościowy system bezpieczeństwa państwa. Definicyjnie można go ująć jako pewien uporządkowany system elementów, który istnieje dzięki stosownym regułom, procedurom oraz instytucjom. Mają one na celu ochronę państwa przed zagrożeniami i niebezpieczeństwami, usuwając je lub walcząc z nimi [9]. Do składowych elementów rozumianego w ten sposób całościowego systemu bezpieczeństwa zalicza się: podstawy prawne bezpieczeństwa, politykę oraz strategie bezpieczeństwa narodowego, cywilną i wojskową organizację ochrony i obrony narodowej, infrastrukturę bezpieczeństwa, edukacje bezpieczeństwa, sojusz i współpracę międzynarodową [10].

Każdy kraj musi posiadać odpowiednie instytucje i instrumenty zapewniające mu bezpieczeństwo. Środki zapewniające bezpieczeństwo środki administracyjno-prawne. Mają one na celu utrzymać ład i porządek oraz spokój w zakresie stosunków interpersonalnych, a także chronić mienia i zdrowie obywateli. Mają także, służyć ochronie cenionych wartości w grupach społecznych. Drugim środkiem są środki polityczne. Obejmują one swoim zakresem działania oraz deklaracje polityczne, które zmierzają do złagodzenia konfliktu i zapewniają sposoby rozwiązania sporów. Trzecim środkiem są środki ekonomiczno-finansowe. Są stosowane one w gospodarczych stosunkach międzynarodowych. Środki te posiadają sankcje negatywne i pozytywne. Negatywnie dlatego, gdyż są wymierzane one (sankcje ekonomiczne) są przeciw danemu państwu, z kolei pozytywne, ponieważ udzielają pomocy finansowej. Czwarte środki to środki wojskowe. Skupiają one siły zbrojne i związane z nimi elementy narodowej gospodarki. Zezwalają na ochronę integralności państwowych granic. Zapewniają bezpieczeństwo państwu poprzez rozmieszczenie swoich sił zbrojnych poza terytorium kraju. Piąte, ostatnie środki to środki kulturowo-ideologiczne. Mogą one mieć pozytywny wpływ na stosunki międzynarodowe poprzez kształtowanie współpracy i łagodzenie występujących konfliktów. Dzięki wpływowi tych czynników, może dochodzić ponadto do zacieśniania więzi między narodami [11].

Kierowanie systemem bezpieczeństwa narodowego jest bardzo ważnym zadaniem państwowym. Podsystem kierowania jest istotną częścią systemu bezpieczeństwa narodowego i równocześnie jest częścią systemów bezpieczeństwa narodowego, przeznaczonych do zarządzania funkcjonowaniem systemu, obejmując wszystkie organy władzy publicznej oraz kierowników jednostek organizacyjnych, którzy zapewniają wykonie zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa narodowego. Należą tu organy doradcze oraz aparat administracyjny, a także procedury funkcjonowania, które mają znaczący wpływ na cały system bezpieczeństwa w czasie wojny, kryzysu lub pokoju, zapewniając pozyskanie wiedzy na temat zagrożeń oraz ich analizę. Ponadto zapewnia plany przygotowań i działań podsystemów operacyjnych oraz wsparcie oraz zarządzanie nimi w trakcie wykonywania działań.

Wyodrębnia się cztery zadaniowe obszary (strategiczne) podsystemu kierowania. Pierwszy obszar jest monitoruje zagrożenia, uwzględnia ich skalę, rodzaj oraz miejsce występowania. Drugi obszar zapobiega powstawaniu zagrożenia na terenie kraju i za jego granicami. Obszar trzeci skupia wszelkie działania powiązane z usunięciem skutków występujących zagrożeń, w sytuacji, kiedy nie udało się ich uniknąć. Czwarty obszar dotyczy kierowania obroną państwa w czasie bezpośredniej agresji militarnej. Dla pewnego zrealizowania zadań istotne są odpowiednie warunki finansowe, organizacyjne, planistyczne lub finansowe. Ich zapewnienia regulowane są przez przepisy prawne, które dotyczą podwyższania gotowości obronnej państwa i przygotowań systemów stanowisk kierowania dla danych organów administracji publicznej, w tym Centralnego Stanowiska Kierowania Obroną Państwa [12]. Do podsystemów wykonawczych systemu bezpieczeństwa narodowego należą siły oraz środki, jakie przewidywane są do zapewnienia realizacji określonych ustawowo zadań z dziedziny bezpieczeństwa, a które pozostają gotowe do użycia przez organy kierujące bezpieczeństwem. Są to podsystemy wsparcia i podsystemy operacyjne. Podsystemami wsparcia są wszelkie podmioty gospodarcze oraz społeczne. Są one przeznaczone do wykorzystywania szans, ponadto przeznaczone do podejmowania wyzwań, redukcji ryzyka oraz przeciwdziałaniu wewnętrznym oraz zewnętrznym zagrożeniom. Z kolei do podsystemów operacyjnych należą podsystemy obronne państwa przeznaczone do wykorzystywania szans, podejmowania wyzwań, redukcji ryzyka oraz zapobieganiu zewnętrznym czynnikom zagrażających o charakterze politycznym i militarnym. Ponadto wlicza się tu również oraz podsystemy zapewniające ochronę ludności i państwa, czyli bezpieczeństwo cywilne oraz pozamilitarne, przeznaczone są one do wykorzystania szans, podejmowania wyzwań, redukcji ryzyka oraz wewnętrznym i zewnętrznym zagrożeniom o charakterze niemilitarnym [13]. Stąd, znaczącą rolę w utrzymywaniu bezpieczeństwa na wszystkich poziomach życia społecznego odgrywają grupy dyspozycyjne, do których można zaliczyć policję, straż miejską czy straż pożarną [14].

Bezpieczeństwo mieszkańców w świadomości Policji

W ostatnich latach poziom bezpieczeństwa uległ znaczącej poprawie. Coraz częściej w badaniach wskaźniki dotyczące poczucia bezpieczeństwa kształtują się na poziomie 70–75%, wykazując tendencję wzrostową. Analizując bezpieczeństwo czy świadomość bezpieczeństwa, należy zwrócić uwagę na dwa terminy: „jest bezpiecznie” i „poczucie bezpieczeństwa”. Stwierdzenie „jest bezpiecznie” – tutaj jest bezpiecznie, to określenie wskazujące, że dana przestrzeń jest bezpieczna i nikt nie spotkał się z żadnym zagrożeniem. Natomiast „poczucie bezpieczeństwa”, będzie postrzegane inaczej, najczęściej pozytywnie, przez mieszkańców danej przestrzeni, dla których jest to przestrzeń własna, a osoby z zewnątrz, owo „poczucie bezpieczeństwa” będą postrzegały zupełnie inaczej, czyli ktoś z zewnątrz w określonej przestrzeni może czuć się zagrożony. Poczucie bezpieczeństwa posiada zatem wymiar indywidualny. Okazuje się, że Polska jest krajem, w którym żyje się naprawdę bezpiecznie o czym świadczą wskaźniki sięgające 60–70% pozytywnych odpowiedzi badanych.

Wysokie wskaźniki bezpieczeństwa są, w pewnym sensie, odzwierciedleniem poziomu zaufania mieszkańców do Policji. Wysokie wskaźniki w tej kwestii są nie tylko odzwierciedleniem wysokiego poziomu zaufania, ale są również efektem podejmowanych przez Policję działań w formie debat społecznych czy konsultacji społecznych, które wpływają na poczucie bezpieczeństwa. Znaczącą rolę w tym względzie odgrywają programy prewencyjne realizowane przez Policję i inne miejskie instytucje. Jednym z takich programów jest „Program Prewencyjny Tarcza”, który ma na celu ograniczenie wybryków chuligańskich oraz dewastacji i kradzieży mienia komunalnego i spółdzielczego. W ramach programu prowadzonych jest mnóstwo działań, kampanii, akcji profilaktycznych, kampanii miejskich, które mają na celu ograniczenie w największym stopniu zjawisk społecznie negatywnych. Jednym z działań tego programu są służby ponadnormatywne. Polega ona na tym, że policjant, który ma dzień wolny, może przyjść do pracy i taką służbę prewencyjną odbyć w patrolu. Okazuje się, że większa liczba patroli pozytywnie wpływa na poczucie bezpieczeństwa mieszkańców.

Istotną kwestią wśród istniejących zagrożeń są przestępstwa, których ofiarami są seniorzy. Policja przyznaje, że oszustwa na „wnuczka” są swoistą plagą dotykającą społeczności seniorów. Pomimo, że w tym zakresie zostało podjętych wiele działań i zaangażowano wiele instytucji – Straż Miejska, Straż Pożarna, Kościół, spółdzielnie mieszkaniowe oraz dzielnicowi, to oszustwa te pojawiają się nadal.

W swojej ocenie Policja najczęściej spotyka się z zagrożeniami związanymi z chuligaństwem, włamaniami do różnych obiektów, ale też mieszkań czy samochodów. Znaczącymi zagrożeniami są też zdarzenia w ruchu drogowym, czyli wypadki i kolizje oraz te z udziałem pieszych. Obecnie, poza oszustwami wobec osób starszych, do najczęstszych zagrożeń należą narkotyki i dopalacze. Według Policji istotnym elementem wspierającym bezpieczeństwo mieszkańców jest, funkcjonująca w wielu miastach „Krajowa mapa zagrożeń bezpieczeństwa w Polsce”. Każdy mieszkaniec danego miasta, ma możliwość sprawdzenia wyłącznie liczbę interwencji w interesującej go przestrzeni np. osiedlu czy konkretnej ulicy. Natomiast Policja dysponuje wiedzą odnośnie rodzaju zdarzeń w konkretnym miejscu. Policyjna mapa jest świetnym narzędziem, które pomaga i bardzo przyczynia się do wzrostu bezpieczeństwa.

Bezpieczeństwo mieszkańców w świadomości Straży Miejskiej

Straż Miejska, jest kolejną grupą dyspozycyjną, dla której jednym z zadań, jest dbałość o bezpieczeństwo mieszkańców. Według dostępnych danych, około 70% mieszkańców obszarów miejskich czuje się bezpiecznie i jest zadowolona z pracy Straży. Straż Miejska, poziom zaufania określa ilością zgłoszeń, uważając, że im więcej spraw mieszkańcy zgłaszają, tym wyższy jest poziom zaufania. Można jednak zaryzykować stwierdzenie, że jest to poszukiwanie `na siłę` akceptacji w społecznościach lokalnych.

Staż Miejska nie podejmuje samodzielnych działań, których celem jest zwiększanie poczucia bezpieczeństwa mieszkańców miast. Wszelkie działania są prowadzone wspólnie najczęściej z Policją, w ramach współpracy w realizacji programów. Jedynym działaniem firmującym Straż Miejską są patrole piesze lub zmotoryzowane. Wspomnieć też należy o akcji znakowania rowerów, która spotkała się z pozytywna reakcją społeczną, a szczególnie użytkowników tego środka komunikacji.

Straż Miejska ocenia swoje działania jako wystarczające dla wspierania bezpieczeństwa w mieście. Prowadzone są spotkania z dziećmi i młodzieżą związane z bezpiecznym zachowaniem, prowadzone są zajęcia z pierwszej pomocy przedmedycznej.

Zagrożenie, z jakimi spotyka się Straż Miejska w swojej pracy to najczęściej zakłócenia porządku i spokoju publicznego. Dotyczy imprez organizowanych przez młodzież, zakłócenia spokoju domowego, pijane osoby, które spożywają alkohol w różnych miejscach, niebezpieczne zwierzęta oraz osoby bezdomne. Pod względem liczby zgłoszeń, Straż Miejska wskazuje, że jest ich około dwudziestu dziennie. Zdarzają się dni, kiedy zgłoszeń jest więcej lub mniej. Dotyczą one chuligaństwa, wandalizmu, spożywanie alkoholu w miejscach publicznych, nieprawidłowego parkowania oraz interwencje związane z ruchem drogowym, a także pozostawionych w miejscach publicznych zwierząt bez nadzoru. Przy czym trzy pierwsze rodzaje zagrożeń częściej występują w centrach, a pozostałe równomiernie rozkładają się w całych miastach. Bywa, że strażnicy miejscy mają więcej pracy w określonych godzinach w ciągu doby. W godzinach porannych najczęściej spotykają się z nieprawidłowym parkowaniem pojazdów, a także z handlem w miejscach do tego celu nie przeznaczonych. Natomiast w godzinach wieczornych, zgłoszenia dotyczą najczęściej zakłócania spokoju, jak również zakłócania spokoju przez osoby bezdomne, które zakłócają spokój mieszkańców, które zdarza się, że śpią na klatkach schodowych. Jeśli chodzi o liczbę zgłoszeń, to jest ich najwięcej w godzinach dopołudniowych i wieczornych, w weekendy najmniej Straż Miejska otrzymuje zgłoszeń w niedziele i święta.

Bezpieczeństwo mieszkańców w świadomości Straży Pożarnej

Straż Pożarna to następna wśród grup dyspozycyjnych, które zajmują się bezpieczeństwem mieszkańców i porządkiem publicznym. Według prowadzonych od wielu lat badań, wynika, że jest to prawdopodobnie jedyna formacja, które cieszy się od lat najwyższym uznaniem i zaufaniem wśród społeczeństwa. Strażacy ze swej strony dokładają wszelkich starań, aby opinia ta utrzymywała się jak najdłużej, gdyż, jak sami przyznają, wysokie wskaźniki zaufania społecznego powodują, że dla wielu z nich ta służba ma sens. Tym bardziej, że zapewniają bezpieczeństwo za pomocą działań, które są prowadzone w różnorodnych kierunkach. Są to nie tylko działania doraźne, które się wiążą z wyjazdami do akcji, takich jak gaszenie pożarów czy do usuwanie miejscowych zagrożeń, ale są to również działania prewencyjne, do których należy między innymi kontrola obiektów, dopuszczenie tych obiektów do użytku społecznego, są to również działania prospołeczne czy kampanie społeczne.

Obszary, które według funkcjonariuszy straży pożarnej, funkcjonują słabiej, to rzeczywistość nie nadążająca za rozwojem nowych technologii. Obecnie, w dużym stopniu, strażacy mają do czynienia z fotowoltaikami, w postaci samochodów hybrydowych czy elektrycznych. Ich wiedza uzupełniana jest w procesie szkoleń lub samodzielnie, ale często zdarza się, że brakuje sprzętu. A równie często przepisy i procedury nie przystają do szybko zmieniającej się rzeczywistości.
Zdarzenia z jakimi najczęściej spotyka się Straż Pożarna, w znacznym stopniu są uzależnione od pór roku. Szczególnie w miesiącach letnich, zdecydowanie więcej jest zgłoszeń dotyczących pożarów lasów, łąk czy nieużytków. W okresach dużych opadów i roztopów są to podtopienia. Natomiast zimą, są to głównie zagrożenia z pożarami budynków mieszkalnych, zagrożenia z tlenkiem węgla. W ciągu całego roku kalendarzowego funkcjonariusze straży pożarnej wyjeżdżają do wypadków drogowych, likwidując ich skutki.

Należy pamiętać, że Straż Pożarna ma bardzo szeroki wachlarz, jeśli chodzi o zakres obowiązków i zakres działania. Działania te obejmują też: miejscowe zagrożenia, czyli wszystkie te w których było zagrożenie życia i zdrowia ludzi np. zagrożenia na akwenach wodnych, czy w zimie ratownictwo lodowe, jak również wypadki drogowe, usuwanie połamanych drzew, pompowanie wody.

Podsumowanie

Analiza danych wskazuje, że służby, których zadaniem jest dbałość o bezpieczeństwo mieszkańców miasta stoją na stanowisku, że poziom bezpieczeństwa jest wysoki. Mieszkańcy miast mają wysoki stopień zaufania do służb zajmujących się porządkiem publicznym Wszyscy reprezentacji instytucji twierdzą zgodnie, że mieszkańcy miasta Jaworzno mają do nich duże zaufanie. Tylko policja wskazała dokładną ilość mieszkańców, tj. 70%. Sprawa bardzo podobnie przedstawia się, jeśli chodzi o opinię samych pracowników, na temat prowadzonych przez nich działań przez ocenę poziomu zaufania mieszkańców miasta.

Do działań zapewniających bezpieczeństwo, straż pożarna zalicza, działania doraźne, prewencyjne oraz działania prospołeczne. Straż miejska wskazała z kolei na liczne patrole, a także, podobnie jak policja na akcję „Tarcza”. Akcja „Tarcza” w swoim założeniu, zmierza do budowy rozwoju poczucia bezpieczeństwa mieszkańców, a także wzrostu prestiżu instytucji, które działają na rzecz bezpieczeństwa publicznego. Pracownicy wyżej wspomnianych służb, na temat funkcjonowania danych działań, uważają, że są one wystarczające.

Każda z służb, wskazuje, że wykonywana praca przyczynia się wzrostu poziomu bezpieczeństwa wśród mieszkańców. Funkcjonariusze wskazanych grup dyspozycyjnych służą mieszkańcom swoją pomocą i doświadczeniem. A mapa bezpieczeństwa, wskazuje obszary miast, w których istnieje potencjalne zagrożenie, wskazuje również, które obszary miejskie są mniej lub bardziej bezpieczne.

Bibliografia
Książki:
[1] Cieślarczyk M., Teoretyczne i metodologiczne podstawy badania problemów bezpieczeństwa i obronności państwa. Wyd. Akademia Podlaska, Siedlce 2009, s.129.
[2] Kamiński A., Funkcje pedagogiki społecznej. Praca socjalna i kulturalna. PWN, Warszawa 1975, s. 101.
[3] Kowalczyk K., Wróblewski W., Terroryzm globalne wyzwanie. Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2006, s.32.
[4] Maciejewski J., Grupy dyspozycyjne. Analiza socjologiczna. Wyd. U. Wr, Wrocław 2012, s. 53
[5] Stańczyk J., Współczesne pojmowanie bezpieczeństwa. PWN, Warszawa 1996, s. 17.
[6] Stankiewicz W.: Bezpieczeństwo narodowe a walki niezbrojne, Studium. AON, Warszawa 1991, s.22.
[7] Stefanowicz J.: Bezpieczeństwo współczesnych państw. Wydawnictwo PAX, Warszawa 1984, s. 18.
[8] Szczepański J.: Elementarne pojęcia socjologii. PWN, Warszawa 1972, str.86.
[9] Wojtaszczyk K.A., Materska-Sosnowska A., Bezpieczeństwo państwa. Wydawnictwo Aspra JR F.H.U, Warszawa 2009, s.24-27.
[10] Zięba R.: Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie. Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008, s.15-16
Internet:
[11] https://www.bbn.gov.pl/pl/bezpieczenstwo-narodowe/system-
bezpieczenstwa-n/kierowanie-bezpieczenst/5975,Kierowanie-bezpieczenstwem-narodowym.html, [dostęp: 23.10.2018]
[12] https://repozytorium.uph.edu.pl/bitstream/handle/11331/104/Doc_9.Ciszek.Teoretyczne_
podstawy_bezpieczenstwa_panstwa.pdf?sequence=1, [dostęp: 18.10.2018]

_______________________________________________
1 Zięba R.: Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2008, s.15.
2 Szczepański J.: Elementarne pojęcia socjologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1972, str.86.
3 Kamiński A.: Funkcje pedagogiki społecznej. Praca socjalna i kulturalna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN,1975, s. 101.
4 Cieślarczyk M.: op. cit., s.129.
5 Stefanowicz J.: Bezpieczeństwo współczesnych państw. Warszawa: Wydawnictwo PAX, 1984, s. 18.
6 Stańczyk J.: op. cit., s. 17.
7 Zięba R.: op. cit., s. 16.
8 Kowalczyk K., Wróblewski: Terroryzm globalne wyzwanie. Toruń: Wyd. Adam Marszałek, 2006, s.32.
9https://repozytorium.uph.edu.pl/bitstream/handle/11331/104/Doc_9.Ciszek.Teoretyczne_podstawy_bezpieczenstwa_panstwa.pdf?sequence=1, [dostęp: 22.03.2017]
10 Stankiewicz W.: Bezpieczeństwo narodowe a walki niezbrojne, Studium. Warszawa: AON, 1991, s.22.
11 Wojtaszczyk K.A., Materska-Sosnowska: Bezpieczeństwo państwa. Warszawa: Wydawnictwo Aspra JR F.H.U, 2009, s.24-27.
12https://www.bbn.gov.pl/pl/bezpieczenstwo-narodowe/system-bezpieczenstwa-n/kierowanie-bezpieczenst/5975,Kierowanie-bezpieczenstwem-narodowym.html, [dostęp: 23.03.2017]
13 Tamże.
14 J. Maciejewski, Grupy dyspozycyjne. Analiza socjologiczna. Wyd. U. Wr, Wrocław 2012, s. 53

Czytany 399 razy