poniedziałek, 05 październik 2015 07:28

Matteo Zerini: Strategiczne znaczenie obwodu kaliningradzkiego

Oceń ten artykuł
(6 głosów)

Matteo Zerini

Rosyjska enklawa kaliningradzka, wciśnięta pomiędzy Polskę a Litwę, przynosi Rosji wiele korzyści, lecz jednocześnie przysparza jej problemów. Jest to obszar, który trudno obronić w przypadku ataku, w związku z czym w obwodzie obserwuje się znaczący wzrost obecności wojskowej i natężenia działań militarnych Rosji.

PROBLEMATYCZNE POŁOŻENIE

Obszar obwodu kaliningradzkiego, który Niemcy utraciły na rzecz Związku Radzieckiego u schyłku II wojny światowej, po upadku ZSRR i odzyskaniu niepodległości przez państwa bałtyckie, został oddzielony od reszty terytorium Federacji Rosyjskiej. Trudności związane z odizolowaniem tego obszaru nasiliły się w 2004 ro. w wyniku rozszerzenia Unii Europejskiej i NATO na wschód, kiedy przystąpiły do nich państwa bałtyckie. Rosyjska enklawa znalazła się tym samym nie tylko w zasięgu działania projektu integracji gospodarczej, w którym nie uczestniczy (co niesie za sobą poważne konsekwencje dla rozwoju obszarów leżących po obu stronach granicy), ale przede wszystkim wewnątrz terytorium Sojuszu Północnoatlantyckiego. Położenie, w jakim znajduje się obwód, stwarza szczególnie trudne warunki do jego obrony, w których najbliższe terytorium sojusznicze stanowi Białoruś. Nie bez przyczyny Rosja od zawsze wykazywała szczególną wrażliwość na kwestie dotyczące tego obszaru, jednocześnie czerpiąc korzyści i borykając się z problemami wynikającymi z posiadania obwodu kaliningradzkiego. Nawet, jeśli z jednej strony enklawa wydaje się być idealną lokalizacją dla jednego z centrów systemu wczesnego ostrzegania, do której można się odwoływać, grożąc rozmieszczeniem tam własnego arsenału w odpowiedzi na „prowokacje” i zagrożenia płynące z Zachodu, z drugiej strony nadal jest to terytorium, które w związku ze znaczną przewagą NATO nie sposób obronić przy użyciu sił konwencjonalnych – dlatego też niejednokrotnie jednym z założeń ćwiczeń, takich jak np. Zapad, było wykorzystanie arsenału jądrowego do odparcia ataku na oddziały broniące obwodu.

FLOTA BAŁTYCKA:
• 2 bazy morskie, w Bałtyjsku i Kronsztadzie
• 1 dywizja okrętów nawodnych (8 jednostek pierwszej linii)
• 1 brygada okrętów podwodnych (2-3 jednostki)
Poza okrętami pomocniczymi (kilkanaście jednostek) Flota Bałtycka dysponuje również jednostkami lotnictwa morskiego oraz piechoty morskiej.

AKTUALNA SYTUACJA

Napięcia między Federacją Rosyjską a Sojuszem Północnoatlantyckim przyczyniły się do militaryzacji enklawy. W obwodzie kaliningradzkim (a ściślej w Bałtyjsku), gdzie obecnie znajduje się główna siedziba Floty Bałtyckiej, zaobserwowano wyraźny wzrost liczebności stacjonujących tam oddziałów, jednak szczegółowe dane nie są dostępne. Ponadto narastają obawy dotyczące potencjalnego rozmieszczenia pocisków Iskander na terenie obwodu (do którego prawdopodobnie mogło dojść już wcześniej). Niemniej jednak niepokoju nie wzbudza jedynie wzrost obecności wojskowej Rosji w regionie czy też zwiększona częstotliwość przeprowadzanych z powodzeniem działań wojskowych. W 2014 roku Moskwa podjęła decyzję o zawieszeniu dwustronnego porozumienia z Litwą, które gwarantowało tej ostatniej pewien stopień kontroli nad rozmieszczeniem rosyjskich oddziałów w obwodzie. Należy także zwrócić uwagę na porażkę Traktatu o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie, z którego Rosja wycofała się w tym roku. Chociaż uczestnictwo Rosji zostało zawieszone już w 2007 r. w związku z zastrzeżeniami w kwestii wdrażania postanowień traktatu przez Zachód, do podjęcia ostatecznego kroku skłoniły ją niedawne decyzje NATO o rozmieszczeniu jednostek na terytoriach sojuszniczych na wschodzie. Wszystkie tego typu środki stosowane przez Moskwę jedynie komplikują sytuację i czynią mniej jasnymi intencje strony rosyjskiej. Nawet jeśli, próbując przyjąć punkt widzenia Kremla, można przypuszczać, że wszelkie te działania – począwszy od zwiększenia liczebności stacjonujących oddziałów, na zamrożeniu współpracy z Zachodem skończywszy – podejmowane są ze względów obronnych i mają na celu zapobieżenie inwazji NATO, z perspektywy państw członkowskich Sojuszu Północnoatlantyckiego graniczących z enklawą wzrasta ryzyko nagłego ataku Rosji w ramach wsparcia dla licznej mniejszości rosyjskiej zamieszkującej okoliczne tereny, zwłaszcza w przypadku ewentualnych protestów. Podejmowane działania stwarzają warunki idealne dla wystąpienia scenariusza, który spełnia założenia koncepcji dylematu bezpieczeństwa.

KONSEKWENCJE DLA REGIONU

Ze scenariusza, który się zarysowuje, można wyciągnąć pewne wnioski na temat konsekwencji, które mogą wystąpić na szczeblu regionalnym. Zgodnie z wcześniejszymi spostrzeżeniami, wzrostowi rosyjskiej obecności towarzyszy natężenie działań militarnych. Doskonałym przykładem może być incydent, który miał miejsce w 2014 roku u wybrzeży Szwecji: przez kilka dni szwedzkie jednostki były postawione w stan gotowości w związku z domniemaną obecnością rosyjskiego okrętu podwodnego; można również przytoczyć liczne przypadki przechwycenia rosyjskich samolotów w pobliżu przestrzeni powietrznej NATO. Działania te mogą nie być jedynie zwykłymi prowokacjami, ale mieć na celu zdezorientowanie przeciwnika w kwestii własnych zamiarów. Efekt ten jest dodatkowo spotęgowany przez ograniczoną jawność rosyjskich działań w regionie i w konsekwencji stwarza warunki, które mogą prowadzić do kolejnych incydentów. Ostatecznie sytuacja może skutkować wystąpieniem dylematu bezpieczeństwa, tzn. postępującej eskalacji prowokacji i działań militarnych. Trudno przewidywać, że którakolwiek ze stron zyska na takim rozwoju wydarzeń; bardziej prawdopodobnym rezultatem, wspólnym dla wszystkich zainteresowanych stron, jest roztrwonienie środków, które mogłyby zostać wykorzystane w innych obszarach własnej sfery bezpieczeństwa.

MOŻLIWE WARIANTY ROZWOJU WYDARZEŃ

Przebieg wydarzeń w obwodzie kaliningradzkim i jego sąsiedztwie jest ściśle zależny od rozwoju stosunków pomiędzy Rosją i Sojuszem Północnoatlantyckim.

          DYLEMAT BEZPIECZEŃSTWA

Jeśli stosunki między Moskwą a zachodnimi stolicami się nie zmienią lub ulegną pogorszeniu, należy się spodziewać urzeczywistnienia założeń dylematu bezpieczeństwa. Zgodnie z tym scenariuszem strony zmuszone wzmocnić swoją obecność w regionie, skłaniają w ten sposób drugą ze stron do podjęcia analogicznych kroków. Jeśli scenariusz ten się spełni, wzrośnie również prawdopodobieństwo wystąpienia incydentów.

          DEESKALACJA

Druga z możliwości przewiduje poprawę stosunków między stronami, która pozwoliłaby na załagodzenie istniejących obecnie napięć. W tym przypadku prawdopodobnie nastąpi spadek zaangażowania Rosji w regionie, jednakże będzie to zależeć, przynajmniej w pewnym stopniu, od przyszłych decyzji dotyczących jednostek NATO, które zostały rozmieszczone na wschodnich terytoriach sojuszniczych. Jeśli do tego dojdzie, zmniejszy się liczba prowokacji oraz ryzyko wystąpienia incydentów.

ZAGROŻENIA
• Dylemat bezpieczeństwa
• Incydenty
• Roztrwonienie znacznej ilości zasobów

ZMIENNE
• Rozwój stosunków między Rosją a Zachodem
• Zredefiniowanie lub pojawienie się nowych priorytetów, które powstrzymałyby dalszą eskalację

Spostrzeżenia dodatkowe

Działaniom, w które są zaangażowane ostatnio rosyjskie oddziały – począwszy od Krymu, poprzez Donbas, na Syrii skończywszy – niejednokrotnie towarzyszy ton wskazujący na chęć odbudowy własnej pozycji militarnej poza granicami kraju. Niewątpliwie jest to prawda, a zaangażowanie Rosji w konflikt Syrii jest odpowiedzią na konieczność ochrony własnych interesów w tym obszarze, zwłaszcza że nowa doktryna morska przewiduje utrzymanie pozycji w basenie Morza Śródziemnego. Można tutaj również przytoczyć jedną z informacji z 18 września, w której rosyjska tendencja znajduje swoje potwierdzenie: utworzenie bazy lotniczej na Białorusi. Jeżeli projekt ten zostanie zrealizowany, Rosja dodatkowo wzmocni swoją obecność w rejonie obwodu kaliningradzkiego, tworząc kolejne centrum wsparcia dla obrony swojej enklawy.

Przekład: Martyna Pałys
Źródło: http://www.ilcaffegeopolitico.org/32474/lo-status-strategico-di-kaliningrad
Fot. www.businessinsider.com

Czytany 5479 razy