czwartek, 20 czerwiec 2019 13:22

Józef Kubica: Rola i znaczenie sił zbrojnych RP w systemie obrony państwa

Oceń ten artykuł
(3 głosów)

dr Józef Kubica

Armia jest swego rodzaju wizerunkiem państwa. Jest też jego podstawowym instrumentem w zakresie obrony i ochrony suwerenności i prestiżu. Mimo że świat zmierza niezwykle pokrętną jednak drogą w kierunku modelu pokojowego, to jednak siły zbrojne były i będą w dalszym ciągu jednym z podstawowych atrybutów niepodległości i integralności państwa [1].

Siły Zbrojne każdego państwa są także w jakimś sensie jego wizerunkiem na zewnątrz. Nie chodzi tylko o typową kompanię reprezentacyjną czy też popularne wojskowe orkiestry, aczkolwiek jest to też ważne. Mowa w tym wypadku o pragmatyce sił zbrojnych, czyli zwykłym uzbrojeniu i wyposażeniu, jak również wyszkoleniu sił zbrojnych. Jest to w znacznym stopniu rzeczywistą wizytówką i odbiciem konkretnej sytuacji państwa. Armia państwa rozwiniętego posiada zazwyczaj dobre i nowoczesne uzbrojenie. Natomiast w państw ogarniętych kryzysem zwykle po prostu nie stać na zakup nowoczesnego wyposażenia militarnego.

W państwie bogatym ekonomicznie siły zbrojne wyposażone są w nowoczesne i bardzo sprawne technologicznie systemy broni i wyposażenia. To również stanowi w dużym stopniu o jego wizerunku.

W warunkach polskich, biorąc pod uwagę nasze geopolityczne położenie, czyli bardzo z jednej strony korzystne w aspekcie handlu międzynarodowego oraz niestety fatalne w kontekście sytuacji militarno-politycznej, stan i wyposażenie sił zbrojnych jest czymś więcej niż tylko honorem czy prestiżem. Jako kraj posiadamy niestety szereg bardzo negatywnych doświadczeń z własnej historii.
W szczególności wymienić tu wypada sytuację z 1939 roku, kiedy to dość liczna, lecz jednak słabo technicznie wyposażona i źle dowodzona na najwyższych szczeblach armia polska nie zdołała obronić naszej niepodległości. Ta historia wojny obronnej z 1939 roku ma jednak w swojej zawartości szereg chlubnych, nawet bohaterskich epizodów. Przykładowo Wołyńska Brygada Kawalerii, jednostka relatywnie słaba i o przestarzałym wyposażeniu, zdołała w przeciągu 24 godzin zatrzymać w rejonie Mokrej Częstochowskiej świetnie wyposażoną i uzbrojoną niemiecką IV Dywizję Pancerną. Co więcej, polskie działa przeciwpancerne kal 37 mm, w które była wyposażona polska jednostka, uszczupliły stan liczebny czołgów niemieckiej formacji prawie o 80, co prawda lekkich, maszyn [2].

Można tu podać cały szereg innych przykładów. Między innymi bohaterską obronę pozycji ufortyfikowanej „Węgierska Górka” w Beskidach, bronionej przez kompanię forteczną kapitana Semika czy też obronę linii ufortyfikowanej Wizna [3]. Także bohaterskie przebijanie się Armii „Poznań” i części armii „Pomorze” przez Puszczę Kampinoską do Warszawy oraz także szereg innych walk.

Analiza zagadnienia

Wszystkie te chlubne epizody i sytuacje wpłynęły moralnie, ale również organizacyjnie na kształtujące się prawie od nowa Polskie Siły Zbrojne we Francji, później w Wielkiej Brytanii, jak też na przyszłych zdobywców Monte Casino, czyli siły II Korpusu Polskiego na Zachodzie. Także całego szeregu polskich znakomitych lotników z okresu Bitwy o Anglię oraz polskich marynarzy, walczących pod rożnymi szerokościami geograficznymi [4].

Nie można odrzucać tradycji również chlubnych bojów ludowego Wojska Polskiego m.in. z bojów o przełamanie Wału Pomorskiego i 1 Dywizji Kościuszkowskiej w walkach o zdobycie Berlina.
Wszystkie te tradycje złożyły się na obraz Wojska Polskiego w warunkach powojennych. Jest oczywistym, że w tym pierwszym okresie byliśmy z oczywistego politycznego przymusu sojusznikiem a zarazem satelitą Związku Radzieckiego. Siły zbrojne PRL były podporządkowane ofensywnej doktrynie Układu Warszawskiego, która zakładała co najmniej zdobycie wpierw całej Europy Zachodniej, a potem opanowania całego świata. Trzeba tu wspomnieć, że w latach 60. XX wieku LWP liczyło prawie 600 tys. ludzi. Dopiero w początkowych latach 70. m.in. ze względów ekonomicznych ta liczebność spadła do ok. 450 tys. żołnierzy

Po 1989 roku Polska zaczęła budować nowe siły zbrojne. Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że nie trzeba było budować polskiej armii od zera. Posiadany sprzęt i uzbrojenie, jak też zasób ludzki stanowiły solidną podstawę współczesnej polskiej armii. Stopniowo przeszliśmy jako państwo ze statusu wojskowej służby zasadniczej do służby zawodowej. Ukształtowały się również na bazie istniejącego już solidnego istniejącego szkieletu, współczesne rodzaje sił zbrojnych.

Obecnie w warunkach polskich podstawę sił zbrojnych stanowią wojska lądowe. Są one wyposażone częściowo w nowoczesne czołgi klasy Leopard II a także w wyprodukowane przez polski „Bumar” w Łabędach czołgi typu T72-M, z których część zmodernizowano do typu PT 72 – Twardy. Siły pancerne w warunkach otwartego nizinnego państwa są bardzo istotnym elementem wojsk. Tu ich podstawę stanowi 11 Dywizja Pancerna z Żagania, uzupełniona o kilka samodzielnych brygad pancernych, rozlokowanych w różnych miejscach państwa [5]. Siły pancerne są uzupełnione o wojska zmechanizowane, gdzie dominują bardzo udane polskie kołowe transportery opancerzone klasy „Rosomak” oraz gąsienicowe zmodernizowane BMP-2.

To wszystko wsparte jest w nowoczesną samobieżną artylerią o bardzo dalekim zasięgu i dużej celności ognia. Tu przechodzi się z rosyjskiego kalibru 152 mm na kaliber natowski 155 mm. To wszystko wsparte jest przez cały wachlarz wojsk specjalistycznych, takich jak podpodziały saperskie, łącznościowe, chemiczne i cały szereg innych.

Swego rodzaju polską specjalnością w ramach NATO są wojska powietrzno-desantowe i specjalne. Ich listę otwiera bardzo zasłużona dla Polski 6 Brygada Powietrzno-Desantowa z Krakowa oraz 25 Brygada Kawalerii Powietrznej z Tomaszowa Mazowieckiego. Żołnierze tych właśnie wojsk noszą tradycyjne czerwone berety [6].

Wojska specjalne natomiast to samodzielne oddziały, przede wszystkim znany szeroko „GROM”, lubliniecki Pułk Specjalny Komandosów, gliwicki „AGAT” oraz specjalizująca się w akcjach na wodzie „FORMOZA”. Jednostki te, podobnie jak wojska powietrzno-desantowe uzyskują w Sojuszu Północnoatlantyckim, najwyższe oceny za prezentowany poziom wyszkolenia na wszelkiego rodzaju ćwiczeniach i manewrach [7].

Kolejnym bardzo ważnym rodzajem sił zbrojnych są wojska powietrzne. Należą do nich sensu stricto siły lotnicze, wojska obrony powietrznej kraju oraz wojska radiolokacyjne i techniczne. Jeżeli chodzi o wojska lotnicze – podstawę polskiej siły stanowi 48 maszyn wielozadaniowych wybudowanych w USA klasy F-16. Są to bardzo nowoczesne samoloty, mogące przewozić na zaczepach pod skrzydłami bardzo różnorodne uzbrojenie. Zarówno rakiety powietrze-powietrze, rakiety powietrze-ziemia oraz rożnego rodzaju bomby, ze sterowanymi włącznie. Uzupełniają te samoloty w dalszym ciągu nowoczesne i doskonałe samoloty myśliwskie MiG-29, którym zaczyna jednak brakować już części zamiennych. Trudno po prostu nabywać je od Federacji Rosyjskiej, gdzie zostały one wyprodukowane. Na stanie wojsk lotniczych pozostaje jeszcze około 30 maszyn szturmowych typu Su-22. Są to samoloty pochodzące z lat 80. XX wieku produkcji radzieckiej. Niegdyś były bardzo dobre, ale teraz już są po prostu przestarzałe.

Wojska Obrony Przeciwlotniczej dysponują w chwili obecnej w miarę nowoczesnymi rakietami przeciwlotniczymi. Są to częściowo rakiety polskiej produkcji, szczególnie pociski niskiego pułapu, ale tez jeszcze częściowo rakiety poradzieckie. W najbliższych latach zamierza się uzupełnić te rakiety nowoczesnymi pociskami klasy „Patriot”, zakupionymi ostatnio w Stanach Zjednoczonych [8]. Niestety system Patriot jest bardzo kosztowny.

Polska Marynarka Wojenna nie reprezentuje w tej chwili specjalnie wielkiej siły bojowej. Jej podstawę stanowią dwie, również amerykańskiej konstrukcji, fregaty przeciwpodwodne klasy Samuel. P. Hazard. Jednak te okręty, które kiedyś były nowoczesne, obecnie mają już po prawie 40 lat. Nie za bardzo wiadomo, czy jest sens ich  modernizacji. Dużą wartość bojową przedstawia natomiast również bardzo duży okręt podwodny ORP „Orzeł”. Jest to jednostka zbudowana jeszcze w Związku Radzieckim, ale kilkakrotnie już w sposób udany zmodernizowana. Obecnie Marynarka Wojenna czeka pilnie na kolejne modernizacje.

Kolejnym i najmłodszym rodzajem wojsk są Wojska Obrony Terytorialnej. Ten rodzaj wojsk jest uzupełnieniem wojsk operacyjnych i dopiero przyszłość pokaże, jak dalece WOT okażą się przydatne.

II.
Zadaniem Sił Zbrojnych jest przede wszystkim obrona granic, ale pod tym stwierdzeniem kryje się przecież obrona integralności i niepodległości państwa. Tu nie można łudzić się. Dzisiaj tylko niewiele państw może obronić się samodzielnie, czyli wyłącznie przy pomocy własnych sił. Dlatego też podstawą polskiego systemu obrony jest przynależność przede wszystkim do Sojuszu Północnoatlantyckiego – najsilniejszego dziś układu wojskowego na świecie. Jego podstawą są oczywiście Stany Zjednoczone. Polska stara się w tej chwili o to, aby wojska amerykańskie stacjonowały na stałe w naszym kraju. Problem ten zostanie rozstrzygnięty w przyszłości. Jednak bez wielkich nadziei, że koncepcja zwana potocznie „Fortem Trump” okaże się sukcesem. Również Unia Europejska tworzy własne zintegrowane siły zbrojne poza NATO. Tu akurat Rzeczpospolita nie jest entuzjastką wprowadzenia wojskowej integracji w ramach unijnych.

Siły Zbrojne RP zgodnie z doktryną NATO, jak również zadaniami ONZ, brały i biorą bardzo czynny udział w różnego rodzaju misjach pokojowych i humanitarnych. Znany jest nasz efektywny udział w Afganistanie a także niektórych regonach Afryki, jak również na Bałkanach.

W chwili obecnej w dalszym ciągu w Afganistanie przebywa około dwustu osobowa polska misja szkoleniowa. Nasi żołnierze szkolą afgańskich żołnierzy oraz policjantów. W misjach zagranicznych biorą najczęściej udział polscy żołnierze wojsk spadochronowych i specjalnych.

Odrębną kwestią jest udział wojska w zwalczaniu wszelkiego rodzaju klęsk żywiołowych. W tym zakresie szczególnie będą się specjalizować WOT. Dziś trudno jeszcze oceniać ich rolę w w tym zakresie, ponieważ tworzenie tej formacji zaczęło całkiem niedawno. Ponadto nie są to wojska zawodowe, ale typowo ochotnicze. Tym niemniej pierwsze pozytywne efekty już są – m.in. żołnierze systemu OT brali czynny udział w usuwaniu skutków wielkich wiatrołomów w lasach Pomorza [9].

Jest oczywistym, że żołnierze uczestniczą też w czynny sposób w różnego rodzaju przedsięwzięciach państwowych. Nie można ukrywać, że znaczna część przemysłu i to tego nowoczesnego pracuje na potrzeby armii. Właśnie w konstruowaniu i produkcji sprzętu dla wojska stosuje się ciągle najnowocześniejsze technologie i wynalazki. Nie da się ukryć, że szereg bardzo potrzebnych i dobrych urządzeń zbudowano w pierwszych wersjach właśnie na potrzeby czysto militarne. Przykładem może być np. bardzo szeroko stosowany współcześnie przez kierowców system GPS. Istnieje cały szereg państw nie tylko spośród tych największych i najbogatszych, które zarabiają bardzo dużo na eksporcie broni i sprzętu wojskowego. W tym zakresie Polska notuje spore opóźnienie. Eksportujemy znacznie mniej niż moglibyśmy. Przykładem pozytywnym takiego średniej klasy eksportera może być sąsiadująca z nami Republika Czeska, która już tradycyjnie eksportuje broń i sprzęt militarny zarabiając na tym bardzo duże sumy pieniędzy. Broń i sprzęt wojskowy Ceskiej Zbrojowki jest bardzo szeroko znany i stosowany z powodzeniem przez rożne kraje świata. Kraj ten m.in. w dalszym ciągu produkuje znane na całym świecie popularne karabinki Kałasznikowa. Nie dla własnej armii oczywiście, ale na eksport. Tymczasem Polska, która również w Radomiu posiada linię produkcyjną tego rodzaju sprzętu, nie robi praktycznie nic, aby powiększyć wolumen swojego bardzo niewielkiego do tej pory eksportu uzbrojenia.

Podsumowanie

Podsumowując, rola Sił Zbrojnych każdego państwa jest znacznie większa niż wynikałoby to z prostego przełożenia, jakie zadania spełniać ma wojsko. Siły Zbrojne RP osiągnęły w tym momencie już sporą liczebność ok. 120 tys. ludzi, wliczając w to jednak WOT, które nie jest w pełni wojskiem zawodowym. Prawdopodobnie te oddziały WOT będą sukcesywnie zwieszały swoją liczebność w miarę powstawania kolejnych wojewódzkich brygad obrony terytorialnej na zachodzie i północy kraju. Z kolei niektóre inne rodzaje sił zbrojnych czeka poważna modernizacja. Tu szczególnie niedoinwestowana jest, o czym już wspominano, marynarka wojenna. Przed zakupem konkretnych okrętów trzeba będzie przede wszystkim jednak zdecydować do jakich celów będą one służyć. Czy mają pływać i działać tylko w strefie Bałtyku czy też ich akwenem działania ma być Morze Północne, Morze Barentsa i północny Atlantyk. Doinwestowania wymaga również polskie lotnictwo. Samoloty Su-22 są również przestarzałe a dalsza ich modernizacja wydaje się być mało opłacalna. Trzeba zatem zakupić lub wydzierżawić inne maszyny, zdolne do różnorakich celów – nie tylko do działań typowo myśliwskich...
 
BIBLIOGRAFIA:
Janula. E. Walki o Polski Slask. w 1939 roku. Wydawnictwo. Aspra. Warszawa. 2019
Konstytucja RP. Wydawnictwo Sejmowe Warszawa. 1977
Pertek. J. Wielkie dni malej floty. Wydawnictwo morskie. Gdynia. 1972
Steblik. W. Armia Kraków. Wydawnictwo MON. Warszawa. 1989
*****************************************************
http. www. GROM. Wikipedia
http. www. 11 Dywizja Pancerna
http. www. System Patriot. Wikipedia
http. www. Szósta Brygada Powietrznodesantowa
http. www. Wojska Obrony Terytorialnej
1 Konstytucja RP. Wyd. Sejmowe. Warszawa. 1997
2 W. Steblik. Armia Krakow. MON. Warszawa. 1989. s. 120 i nast. Szerzej zob. E. Janula. Walki o polski Śląsk w 1939 roku. Wyd Aspra. Warszawa 2019
3 Ibidem. s. 137
4 J. Pertek. Wielkie dni malej floty. Wyd Morskie. Gdynia. 1974. s. 189 i nast.
5 http. www. 11 Dywizja Pancerna. Wikipedia
6 http. www 6 Pomorska Brygada Powietrznodesantowa Wikipedia.
7 http. www. GROM. Wikipedia
8 http. www. System Patriot. Wikipedia
9 http/www. Wojska Obrony Terytorialnej

Czytany 917 razy